Leiden Rusland Blog

“Verkerkelijkt” het literatuuronderwijs in Rusland?

Posted on in
“Verkerkelijkt” het literatuuronderwijs in Rusland?

Sinds 9 maart kent Rusland een “Genootschap van de Russische Letterkunde”, een organisatie die tot doel heeft om de rol van de Russische literatuur en het Russisch als taal bij de culturele en geestelijke vorming van jongeren te versterken. Opvallend is dat de leiding van deze organisatie in handen ligt van patriarch Kirill die deze rol heeft geaccepteerd na een persoonlijk verzoek van Poetin.Is dit de opmaat voor een “verkerkelijking” (оцерквление) van het taal- en literatuuronderwijs in Rusland?

De zorg om de “ontlezing” onder Russische jongeren en het dalende niveau van hun taalbeheersing is groot. Dat geldt niet alleen voor onderwijsspecialisten en taalkundigen zoals Ljoedmila Verbitskaja, rector van de universiteit van Petersburg die via affiches de bevolking van de meest gemaakte stijlfouten bewust probeert te maken (onder het motto “Laten we Russisch spreken als echte Petersburgers”), maar ook voor president Poetin die al verschillende initiatieven heeft gelanceerd om het tij te keren. Zo werd 2015 tot het “Jaar van de literatuur”  uitgeroepen en werd er door een commissie van wijze mannen een zogenaamde “presidentiële lijst”  samengesteld. Dit is een verzameling van honderd titels die iedere zichzelf respecterende Rus gelezen zou moeten hebben, bovenop de echte klassieken die al op de middelbare school worden behandeld.  Op die lijst van honderd staat overigens niet alleen maar literatuur in de eigenlijke zin van het woord, maar bijvoorbeeld ook een biografie van Alexander III (Poetins persoonlijke favoriet onder de tsaren), de filosofische bespiegelingen van de emigrantendenker  Ivan Iljin en zelfs een paar nationale epossen van niet-Russische volkeren zoals de Jangar (van de Kalmukken) en de Olonchó (van de Jakoeten).  De gedachte hierachter is dat de Russische Federatie een multi-etnische samenleving is en dat dit ook in deze lijst moet worden weerspiegeld.

Bij al deze initiatieven en retoriek lopen steeds drie dingen door elkaar: ten eerste, de zorg over de teloorgang van het Russisch als taal (een aanname die tot nog toe vooral met anekdotisch bewijs wordt onderbouwd); ten tweede, de zorg over de algehele ontlezing onder Russische jongeren (een feit, maar een dat velen verleidt tot het idealiseren van de situatie in de Sovjettijd) en ten derde de ambitie om door het verbeteren van de eerste twee punten de nationale eenheid te versterken.  Hoewel vergelijkbare zorgen over taalbeheersing en ontlezing natuurlijk ook elders in de wereld leven, lijkt het koppelen daarvan aan het lot van de natie toch vrij uniek voor Rusland. Op de plechtige opening van het Jaar van de literatuur in januari 2015 formuleerde Poetin het als volgt: “Ik ben ervan overtuigd  dat we door onze gezamenlijke inspanningen de beste tradities van onze literatuur zullen weten te behouden, haar gezag en invloed in de wereld zullen versterken, dat we onze cultuur, onze taal en literatuur zullen behouden; en zo behouden we ook onszelf als natie, als volk, als land.”

Poetins besluit om nu ook de orthodoxe kerk bij deze missie te betrekken en de bereidheid van patriarch Kirill om zijn medewerking hieraan te verlenen, roepen vragen op over de deal die hier is gesloten.  Het belang van het Kremlin is evident. De zegen van de Kerk versterkt het prestige van de Russische literatuur nog meer en dat sluit prima aan bij de huidige strategie om via literatuur de nationale cohesie te stimuleren. Maar wat krijgt Kirill hiervoor terug? Het idee achter het Genootschap is dat zijn leden de echte professionals zullen “adviseren” over de auteurs die op de middelbare school moeten worden behandeld. Voorlopig verwacht niemand dat de Kerk zelf een verplichte leeslijst zal indienen. Evengoed is het mogelijk dat men toch zal aandringen op een “verchristelijking” van het literatuuronderwijs waarbij opstandige of dwarse auteurs zoals Tolstoj en Majakovski niet, of in ieder geval veel minder, aan bod zullen komen.

Met welke concrete maatregelen het Genootschap gaat komen, moeten we afwachten. De resolutie, die op deze eerste vergadering is aangenomen, is nog erg onbestemd. Eerst wordt er een congres voor leraren Russisch en Russische literatuur georganiseerd en komen er bijeenkomsten van diverse klankboordgroepen waarin ouders en andere betrokken leken zitting nemen. De resultaten van al dat overleg zullen op de volgende vergadering van het Genootschap worden besproken om zo tot een afgewogen probleemanalyse te komen.  Pas dan zullen de eerste aanbevelingen worden geformuleerd en kunnen wij beter beoordelen of de Kerk haar invloed ook op dit gebied weer heeft uitgebreid.

Add a Comment

Name (required)

E-mail (required)

Your own avatar? Go to www.gravatar.com

Remember me
Notify me by e-mail about comments