Leiden Rusland Blog

Taal als propaganda: bezet de Krim en homoseksualiteit!

Posted on in
Taal als propaganda: bezet de Krim en homoseksualiteit!

Taal wordt niet alleen gebruikt om op een neutrale manier informatie over te dragen, maar ook om de spreker in een bepaalde richting te sturen en zo te ‘manipuleren’.

Hierbij speelt de manier waarop over bepaalde dingen gesproken wordt, en hoe de informatie ‘geframed’ wordt, bijvoorbeeld door middel van woordkeuze, een belangrijke rol. In het Rusland van tegenwoordig komen we dat op allerlei manieren tegen.

Homoseksuele propaganda als lawine

Een goed voorbeeld is het thema homoseksualiteit en hoe dat in Rusland van nu besproken wordt. Als illustratie volgt hier een uitspraak van de politicus Dorofeev die in 2013 het eerste wetvoorstel voor de ‘anti-homowet in de Doema presenteerde en de noodzaak ervan verdedigde:

“Homoseksuele propaganda heeft in het hedendaagse Rusland ongekende proporties aangenomen, een dergelijke propaganda wordt verspreid zowel via de media als via de weg van maatschappelijke acties die homoseksualiteit als de norm voor het gedrag propageren. Dit is vooral gevaarlijk voor de kinderen en de jeugd, die nog niet in staat zijn zich kritisch te verhouden tot deze lawine aan informatie, die over hun uitgestort wordt dag in dag uit.”

Opvallend in dit korte fragment is dat uitingen van homoseksualiteit worden gepresenteerd als een vorm van propaganda. Hierdoor wordt homoseksualiteit afgeschilderd als een gevaarlijke ideologie die op een agressieve manier wordt uitgedragen, waarbij onjuiste informatie wordt verstrekt. Uitingen van homoseksualiteit of homoseksuele maatschappelijke acties worden verder voorgesteld als een lawine die constant over kinderen en jeugdigen wordt uitgestort. Door het gebruik van deze metafoor worden allerlei negatieve associaties de we hebben bij lawines opgeroepen: een overweldigende, niet te stoppen, vernietigende kracht, die alles en iedereen, maar dus specifiek de jeugd en kinderen, vermorzelt. Hierdoor wordt ook op een impliciete manier opgeroepen om snel krachtige maatregelen te nemen tegen dit alom aanwezige gevaarlijke fenomeen.

Poetin zelf heeft de wet overigens verdedigd door te wijzen op de demografische situatie in Rusland en gesteld dat “My personal view is that the society should look after its children at least to be able to reproduce and not only thanks to migrants, but on its own base.” (http://eng.kremlin.ru/news/6545). Dus toen de Russische staat erachter kwam dat er te weinig kinderen werden geboren, vonden ze een oorzaak: te veel homoseksuelen, want die krijgen geen kinderen. En dan is het handig een wet in te voeren die het verbiedt om homoseksualiteit te propageren. Dat scheelt dan weer, want dan komen er minder homoseksuelen. Dat homoseksualiteit geen ideologie is en geen keuze van mensen, en dat homoseksualiteit geen ziekte is die kan worden overgedragen door ‘maatschappelijke acties’, of dat nu een gay parade is of twee vrouwelijke geliefden die elkaars hand vasthouden, speelt door deze manier van ‘framen’ in de discussie geen rol meer.

Krymnaš (‘Onzekrim’)

Een ander mooi voorbeeld van de manipulatieve kracht van taal is het gebruik van het woord  Krymnaš. In de periode van de bezetting van de Krim door Rusland werd in de Russische media al snel de slogan Krym naš ‘De Krim is van ons’ populair. Deze slogan drukt op een korte en krachtige manier twee dingen uit. Ten eerste dat de Krim Russische bezit is (van ons! van ons!), en ten tweede dat de Russen een eensgezinde groep zijn, een ‘wij’. De slogan werd zo vaak gebruikt, vooral in de sociale media, dat het tegenwoordig zelfs mogelijk is om de samentrekking ervan Krymnaš te gebruiken om naar de nu bezette Krim te verwijzen, zodanig dat het mogelijk is vakantie te vieren in Krymnaš. In veel gevallen wordt die term overigens gebruikt door mensen die niets moeten hebben van de bezetting van de Krim door Rusland, en voor wie de slogan Krym naš het meest duidelijk weergeeft wat er fout is aan de mensen die dit roepen. Een voorbeeld hiervan is te vinden in het onderstaande fragment van een publicist op de website van het kritische radiostation ‘De Echo van Moskou’:

“80 kinderen die nergens schuldig aan waren en 200 volwassenen uit verre en vreemde landen hebben geboet voor “krymnaš”. Wie de Maleisische Boeing ook heeft beschoten, wiens raket het ook was, hij vloog vanuit de Donbas, waar de oorlog ook begonnen is, door dezelfde mensen voor wie “rechtvaardigheid hoger dan de wet” de lijfspreuk werd na de Krim ...”  (http://www.echo.msk.ru/blog/dubnov/1362000-echo/)

Een meer bezitterige term of slogan dan Krymnaš (met of zonder streepje) is niet denkbaar. Dat zou je althans zeggen, totdat in Rusland onlangs op Youtube het clipje Ja Russkij okkupant ‘Ik ben een Russische bezetter’ verscheen (zie: https://www.youtube.com/watch?v=T65SwzHAbes). De boodschap van dit clipje kun je samenvatten als ‘Wij Russen zijn bezetters. Onze bezetting heeft alleen veel goeds gebracht, in tegenstelling tot wat het perverse Westen heeft gebracht.’ Door deze manier van framen is het voor de tegenstander lastig te roepen ‘Maar jullie hebben onrechtmatig de Krim bezet!’ Het antwoord daarop is: ‘Ja, nou en?’ Misschien is de Russische okkupant dus wel het logische gevolg van Krym - naš. En de onlangs verschenen voorbeschouwing van documentaire – Put’ na rodinu ‘De weg naar het moederland’ – waarin Poetin vertelt over het bevel gaf de Krim te annexeren lijkt inderdaad deels voort te borduren op deze ‘nieuwe eerlijkheid’, of moet ik zeggen ‘Russische Pride’. Qua opzwepende muziek in ieder geval vergelijkbaar met Ja Russkij okkupant (zie: https://www.youtube.com/watch?v=g98qms8uuTg).

Het woord ‘bezetten’ speelt trouwens ook een rol in heel andere contexten, zoals bij de beweging Okkupaj pedofiljaj (‘bezet pedofilie’), een beweging die homoseksuelen verkracht en vernedert en clipjes ervan op internet zet. De naam van deze beweging, die bestaat uit een soort rijmend pseudo-Engels, is waarschijnlijk afgeleid van Occupy Wallstreet, de beweging die zich verzet tegen de uitwassen van de financiële sector, door soms letterlijk ruimtes bij beursgebouwen te bezetten. Voor de aanhangers van Okkupaj pedofiljaj zijn homoseksuelen uitwassen van de moderne maatschappij die ‘bezet’ en vernietigd moeten worden. Opvallend is hier overigens dat de beweging zich richt op homoseksuelen terwijl de naam verwijst naar pedofilie. In Rusland is het echter gebruikelijk om homoseksualiteit en pedofilie op één hoop te gooien. Sterker nog, in de ‘anti-homowet’ is de term ‘homoseksualiteit’ uiteindelijk vervangen voor ‘niet-traditionele seksuele relaties’, wat mooi laat zien dat alles behalve heteroseksualiteit even schadelijk is, en even on-Russisch en onpatriottisch. Opnieuw een sterk staaltje talige framing.

Taal is een krachtig middel om een boodschap bewust of onbewust over te brengen, en de bestudering ervan legt dus ook bewuste en onbewuste manieren bloot waarop mensen elkaar proberen te beïnvloeden of beïnvloed zijn. Deze kleine verhandeling over hoe er over homoseksualiteit wordt gesproken en over de Krim laat dit duidelijk zien, maar het geldt bijvoorbeeld ook voor de term ‘fascisme’ die door de Russische media en de Russische staat wordt gebruikt voor politieke tegenstanders en regimes, of ze nu kenmerken van fascisme vertonen of niet. Het huidige Rusland is zo, helaas, een schatkist voor taalwetenschappers. Net zoals het taalgebruik over Rusland van de westerse media overigens. Een zorgvuldige bestudering van het wederzijdse taalgebruik is dan ook noodzakelijk om tot een beter begrip te komen van de rol van Rusland in de wereld.

Add a Comment

Name (required)

E-mail (required)

Your own avatar? Go to www.gravatar.com

Remember me
Notify me by e-mail about comments