Leiden Rusland Blog

Manuscripten van Grossman beschikbaar voor onderzoekers

Posted on in
Manuscripten van Grossman beschikbaar voor onderzoekers

Tijdens mijn werk maak ik veel gebruik van de website van een instituut dat bekendstaat als RGALI – ja, de Russische Federatie heeft een even grote liefde voor klinkende afkortingen als haar illustere voorganger, de SSSR, de Unie van Socialistische Sovjet-Republieken. Dat RGALI is het staatsarchief voor kunst en cultuur, een onmisbaar instituut voor Ruslandspecialisten die zich met cultuur in de breedste zin des woords bezighouden. De site, www.rgali.ru, is overigens uitstekend, je kunt via allerlei zoektermen speuren naar informatie en je vindt ook binnen verschillende lemma’s cross-referenties (weet iemand een beter Nederlands woord?) met doorklikmogelijkheid.

De site staat vaak open tijdens mijn werk. Gisteren viel ineens mijn oog op een nieuwtje, dat de site blijkbaar enige maanden geleden op zijn nieuwsbulletin had gepost. In Juli 2013, inmiddels al meer dan een jaar geleden, had de overdracht plaatsgevonden van een grote bundel (‘komplekt’) papieren van Vasilij Grossman, in totaal meer dan 10.000 getypte vellen, waaronder verschillende redacties van zijn roman ‘Leven en Lot’. De bundel was afkomstig uit het (grotendeels gesloten) archief van de FSB (de opvolger van de KGB) en was nu beschikbaar voor onderzoek in RGALI.

Ik stootte me eerst voor mijn kop – hoe kon ik zo’n belangrijk bericht over het hoofd hebben gezien! Maar toen ik verder op het internet zocht, vond ik alleen enkele Russische, en geen westerse media die het bericht hadden opgepikt. Ik zal heus niet de eerste zijn die dit buiten Rusland wereldkundig maakt, maar ik verbaasde me toch over het kennelijke gebrek aan nieuwswaarde.

De meeste lezers van dit blog zullen het weten: Grossman is één van de belangrijkste literatoren van de twintigste eeuw, vooral vanwege die roman ‘Leven en Lot’, maar zijn werk is ook voor historici van onschatbare betekenis. Hij was als journalist betrokken bij de strijd tegen de Nazi’s, en deed als eerste verslag van de bevrijding van Auschwitz, Warschau en Berlijn. Hij maakte niet alleen reportages over de overwinningen van het Rode Leger, maar interviewde ook honderden, zo niet duizenden overlevenden over de misdaden van de Nazi’s in het bezette deel van de Sovjet-Unie. Hij beschreef ook de massale verkrachtingen op Poolse vrouwen door de soldaten van het Rode Leger, en de collaboratie van Oekraïnse milities met de Duitsers. Zeer veel van onze kennis over de oorlog aan het Oostfront, komt van Grossman.

Na de oorlog werd Grossman eerst gedecoreerd (orden van de Rode Ster, het Rode Vaandel, het Rode Arbeidersvaandel, en talloze medailles), en daarna in de hoek gedreven, omdat zijn verslag van de oorlog (dat hij publiceerde in tijdschriften, maar ook onderdeel uitmaakte van zijn romans), uit de pas liep met de ‘opgeschoonde’ officiële versie van de geschiedenis. Het manuscript van zijn magnum opus, ‘Leven en Lot’ werd voor publicatie in beslag genomen door de KGB. Dat er toch een kopie van het manuscript overleefde (dat in 1990 werd uitgegeven) is een wonder, één van die buitennissige verhalen over geredde manuscripten (‘die branden niet’ – zei Boelgakov), waaraan de Sovjetgeschiedenis rijk is. Dat geredde manuscript was overigens maar één van de versies van het boek, en waarschijnlijk niet de laatste.

Het feit dat nu Grossmans eigen archief is vrijgegeven, en de verschillende versies van Leven en Lot nu kunnen worden onderzocht is een grote gebeurtenis. Het zou heel goed kunnen leiden tot een nieuwe, definitieve uitgave van die roman. Waarom hebben westerse media, onze eigen Nederlandse kranten om te beginnen, er geen, of nauwelijks aandacht aan besteed?  Ongetwijfeld heeft dit te maken met gedeflateerde positie van de cultuurrubrieken in de kranten. Vele cultuurredacteuren zijn immers geloosd, of verbannen naar de afdeling media, waar ze ironische stukjes mogen schrijven over soapies en schlagerzangers, of, erger, naar de afdeling ‘hebben!’ waar ze vergelijkend onderzoek doen naar bakfietsen, wijn en mobiele telefoons.

Maar het zal ook iets te maken hebben met de erg weinig geïnspireerde, en weinig expansieve manier waarmee RGALI zelf omging met zijn grootse gift. Op hun site wijden ze drie gortdroge zinnen aan de gebeurtenis, waarvan de laatste is: ‘Nu het label “anti-Sovjet” niet meer in staat is om het lot van dit werk te beïnvloeden, heeft het zijn plek gevonden in de Grossman collectie van RGALI.’ Ja, schatten, in 2013, tweeëntwintig jaar na het verscheiden van de Sovjet-Unie! Dit laat geen andere conclusie dan dat ‘het label “anti-Sovjet”’ toch nog tweeëntwintig jaar het lot van dit werk heeft bepaald.

Add a Comment

Commenting is not available in this channel entry.