Leiden Rusland Blog

Is Poetin echt een boef? Leestip voor de vakantie

Posted on in
Is Poetin echt een boef? Leestip voor de vakantie

Toen Vladimir Poetin in 2000 voor het eerst president van Rusland werd was er niet veel over hem bekend. Inmiddels zijn er verschillende boeken over hem geschreven. De meeste daarvan oordelen niet erg positief over de man die na de roerige jaren negentig de rust in Rusland terug bracht.

Een deel van de literatuur richt zich op zijn inzet om de macht in de Russische staat weer aan het Kremlin te trekken. Een ander deel zoemt in op zijn rol in de economie. Een voorbeeld van de laatste is Kleptocracy. Who owns Russia? van Karen Dawisha. Dit boek heeft een roerige geschiedenis, omdat Cambridge University Press het niet durfde uit te geven uit angst voor de rechtszaken die - onder Engels recht – ongetwijfeld zouden volgen. Het is nu in de Verenigde Staten uitgegeven bij Simon & Schuster. (Het is niet verkrijgbaar bij de Engelse Amazon, wel bij Bol.com)

Don Corleone

Het beeld dat Dawisha van Poetin schetst doet mij nog het meest denken aan Don Corleone uit the Godfather. Een man die als een spin in het web zit van tal van louche zaken en zaakjes, die nochtans ongrijpbaar is. Zijn mensen zitten op belangrijke plaatsen, maar weten donders goed dat ze schatplichtig zijn aan de baas. Zolang ze zich schikken gaat het hen (zeer) goed, als ze ‘vreemd’ gaan loopt het slecht met ze af. Dawisha beschrijft Poetin als een man die vanaf zijn tijd bij de KGB in Dresden (jaren 80), maar vooral als ambtenaar in Sint Petersburg (jaren 90) omgeven is door schimmige zaken. In Sint Petersburg had hij de zakelijke betrekkingen met het buitenland onder zijn hoede. Hij deed zaken met Coca Cola en met de georganiseerde misdaad. Dawisha maakt er een punt van dat Poetin een belangrijke rol had in de verdeling van opdrachten en daarmee een groep loyale medewerkers om zich heen verzamelde die hem in zijn verdere loopbaan zou volgen. Via zijn positie in het bestuursapparaat van Sint Petersburg had Poetin ook toegang tot Bank Rossia, een bank waar ook bedrijven die geassocieerd worden met criminele activiteiten een rekening hielden. De auteur beschrijft een ontwikkeling waarbij zakelijke en politieke belangen steeds nauwer verweven raken, waarbij de corruptie toeneemt en waarbij de macht weer onweersproken in het Kremlin zetelt en Poetin de onbetwiste leider is. Maar Poetin zit ‘slechts’ op de top van de piramide. Met de opkomst van Poetin en de bestendiging van zijn macht loopt een verhaal van de toenemende economische macht van de zogenaamde Siloviki, de KGB-ers die zich hebben weten te ontwikkelen tot succesvolle zakenlieden.

Het boek (bis)

Dawisha baseert zich op een uitvoerige en gedetailleerde studie van bestaande en inmiddels niet meer beschikbare bronnen, veelal uit Russische juridische tijdschriften die niet meer online of via bibliotheken beschikbaar zijn, en tal van interviews. Veel van hetgeen ze beschrijft was dus al eens eerder gepubliceerd, maar bijeen gebracht komt het beeld naar voren van een groep rond Poetin die zelfs voordat de Sovjetunie ophield te bestaan systematisch geprobeerd heeft om in Rusland een autoritair regime onder hun heerschappij te vestigen. Daarin ligt wel een zwakte van het boek. Het suggereert een eenduidige ontwikkeling tussen het einde van de Sovjetunie en Poetin’s huidige autoritaire regime. Maar hoe kon Poetin in Moskou terecht komen? Wie beschermde hem tegen de juridische processen die tegen hem voorbereid werden in Sint Petersburg? Had niet ook premier Anatoli Tsjoebais de bovenhand kunnen krijgen? Toen Poetin op een bescheiden functie in Moskou begon was  Tsjoebais de belangrijkste politieke persoon, na president Jeltsin. Wat heeft zich binnen de kringen van de voormalige KGB afgespeeld? Het had ook anders kunnen lopen. Dat neemt niet weg dat Putin’s Kleptocracy. Who owns Russia? een scherp beeld schetst van de opkomst van een autoritair geregeerd Rusland, waarin gunst en gramschap bepalen wie zich kan verrijken en wie niet en waarin de Russische bevolking het (economische) kind van de rekening is.

Add a Comment

Name (required)

E-mail (required)

Your own avatar? Go to www.gravatar.com

Remember me
Notify me by e-mail about comments