Leiden Rusland Blog

Internationale Vrouwendag en de positie van vrouwen in Rusland

Posted on in
Internationale Vrouwendag en de positie van vrouwen in Rusland

Internationale Vrouwendag, dat vandaag wordt gevierd, is een voorname traditie in Rusland. De wijze waarop het wordt gevierd maakt echter duidelijk hoe pover het in Rusland gesteld is met de positie van vrouwen.

Voorzover men in Nederland stilstaat bij Internationale Vrouwendag gaat het om vrouwenrechten of de nog altijd ongelijke positie van de vrouw. Aan de Universiteit Leiden, bijvoorbeeld, wordt de Annie Romein-Verschoorlezing gehouden, vernoemd naar de prominente voorvechter van vrouwenrechten. In Rusland geldt Internationale Vrouwendag als één van de belangrijkste dagen op de kalender, en een traditie waar de meeste mensen aan meedoen. Mannen geven op deze dag bloemen aan de vrouwen in hun leven. De president, de baas op het werk, en veel andere mannen in leidinggevende posities houden toespraken waarin ze ‘het mooie geslacht’, zoals vrouwen in Rusland vaak worden aangeduid, bedanken voor hun goede zorgen en ‘typisch vrouwelijke’ kwaliteiten. In zijn televisietoespraak naar aanleiding van Internationale Vrouwendag sprak Poetin dit jaar met kenmerkende zoetgevooisde stem onder andere de volgende woorden: ‘Jullie vullen deze wereld met jullie schoonheid en levensenergie, verwarmen haar met jullie tederheid en geestelijke ruimhartigheid, en creëren een atmosfeer van gezelligheid, hartelijkheid, en harmonie’.

Internationale Vrouwendag werd aanvankelijk met name gevierd door communisten, waaronder in de Sovjet-Unie, en ging toen over vrouwenrechten. Inmiddels heeft Internationale Vrouwendag zoals het in Rusland (en sommige andere landen) wordt gevierd een evident seksistische ondertoon. Sekseverschillen worden benadrukt en verheerlijkt, en het gaat niet over de problemen waar vrouwen in Rusland mee te maken hebben, zoals huiselijk geweld en de ongelijke positie van vrouwen op de arbeidsmarkt. Feministisch activisme bestaat in Rusland wel maar is zeer marginaal. Dit jaar werden op Internationale Vrouwendag zeven vrouwen gearresteeerd voor acties op en rond het Kremlin. Acties als deze worden niet breed gesteund.

Enkele recente ontwikkelingen maken duidelijk hoe precair de positie van vrouwen in Rusland is. Sinds kort is televisiekijkend Rusland in de greep van de zaak rond de zestienjarige Diana Sjoerygina. De scholiere werd vorig jaar, naar eigen zeggen en dat van de rechter, op een feestje verkracht door een jongen die ze op dat feestje leerde kennen. Vaak wordt verkrachting in Rusland niet vervolgd; in dit geval echter is de dader veroordeeld tot een gevangenisstraf van ruim drie jaar. Een uitzending over de zaak van de populaire talkshow Poest Govorjat veroorzaakte eind januari veel ophef. Die ophef ging opvallend genoeg minder om de daad van de verkrachter dan om zijn vervolging. Op sociale netwerken spraken veel Russen hun steun uit aan de dader: het slachtoffer van de verkrachting had alcohol gedronken en zou zich losbandig hebben gedragen, en van een échte verkrachting zou daarom geen sprake zijn. Een petitie waarin wordt opgeroepen tot steun aan de verkrachter is door meer dan 400.000 mensen ondertekend.

In Nederland en veel andere landen zouden politici zich waarschijnlijk over de zaak uitspreken en het opnemen voor het slachtoffer. Sjoerygina echter krijgt geen hulp van politici of geestelijken. Deze week nog zei Vsevolod Tsjaplin, een van de hoogste geestelijken van de Russisch Orthodoxe Kerk, dat vrouwen die een minirokje dragen de problemen over zichzelf afroepen. Patriarch Kirill heeft zich vaak in negatieve zin uitgelaten over feministische waarden. Volgens Kirill is feminisme is gevaarlijk omdat het vrouwen oproept zich te onttrekken aan hun eigenlijke beschikking, namelijk een goede echtgenote en moeder te zijn.

Een recente wetswijzing verzwakt de bescherming van vrouwen tegen huiselijk geweld. Huiselijk geweld is in Rusland een immens probleem dat per jaar naar schatting zo’n twaalfduizend voornamelijk vrouwelijke slachtoffers eist. Daders van huiselijk geweld worden vaak niet vervolgd, maar konden volgens de wet tot voor kort worden veroordeeld tot een gevangenisstraf. Als gevolg van de wetswijziging kan bij huiselijk geweld zonder zwaar letsel nu alleen nog een boete worden opgelegd.

Vrouwen zijn sterk ondervertegenwoordigd in de politiek, het openbaar bestuur, en het bedrijfsleven. Eén op de zeven volksvertegenwoordigers in de Staatsdoema, drie van de dertig leden van de regering, en vier van de 85 gouverneurs zijn vrouw. In de lijst met rijkste Russen van Forbes is Elena Batoerina op plek 65 de hoogstgenoteerde vrouw. Batoerina is de vrouw van ex-burgemeester van Moskou Joeri Loezjkov, en heeft haar vermogen te danken aan de positie van haar echtgenoot. Vrouwen werken bijna even vaak als mannen – een erfenis van het arbeidsmarktbeleid van de Sovjet-Unie. Wél verdienen vrouwen volgens een rapport van de Wereldbank in Rusland gemiddeld 30% minder dan mannen. Deze cijfers zijn niet per se slechter dan die van veel andere landen, en wereldwijd staat Rusland wat dit soort cijfers betreft ergens in de middenmoot. Zien we Rusland echter als Europees land, dan bungelt het land onderaan.

Waarom is de positie van de vrouw in Rusland zo slecht? Het is te makkelijk om te stellen dat de Russische samenleving nu eenmaal conservatief is. In veel opzichten zijn in Rusland de juiste voorwaarden aanwezig voor sociale vooruitgang op het gebied van vrouwenemancipatie: geboortecijfers en frequentie van kerkbezoek zijn laag, en de mate van verstedelijking en deelname aan de arbeidsmarkt onder vrouwen zijn hoog. Met name in de grote steden zijn er veel vrouwen die zich niet schikken in traditionele beelden over de rol van vrouwen. Als Rusland een meer open samenleving en een meer pluralistische vorm van bestuur zou hebben is het goed voorstelbaar dat de positie van vrouwen door druk van onderaf zou verbeteren.

Sociale vooruitgang wordt echter deels bereikt door maatschappelijke veranderingen maar deels ook door het nemen van maatregelen en het geven van goede voorbeelden aan de top. De machtigste mensen in Rusland zijn mannen van in de zestig die een groot deel van hun carrière hebben doorgebracht in een bij uitstek vrouwonvriendelijke omgeving: de KGB, het leger, en de politie. In toenemende mate hebben deze mannen besloten in de afgelopen jaren dat progressieve invloeden vanuit de samenleving en vanuit het buitenland moeten worden geweerd. Deze mannen positioneren Rusland als een land met sterke eigen tradities die niet moeten vervuild door progressieve invloeden van buitenaf. In het huidig klimaat valt daarom weinig vooruitgang te verwachten.

Add a Comment

Commenting is not available in this channel entry.