Leiden Rusland Blog

Ideale mannelijkheid in Poetins Rusland

Posted on in
Ideale mannelijkheid in Poetins Rusland

Welke gevolgen heeft het uiteenvallen van de Sovjet-Unie gehad op de Russische mannelijke bevolking? Hoe komt het dat de Russische man aan het uitgroeien is tot symbool van het huidige regime en welk verband bestaat er tussen het succes van de controversiële Russische schrijver Zachar Prilepin en het huidig mannelijkheidsideaal in Poetins Rusland?

Russische mannelijkheid in crisis

Met een desastreuze ‘roebelcrisis’ (1998) en een sociale malaise zonder weerga werd het eerste decennium van post-perestrojka Rusland tot maatschappelijke chaos herleid. Hoewel dit implicaties had voor de hele Russische bevolking, bleek de impact net iets groter te zijn voor de Russische man.

Na decennialang te hebben gefungeerd als ‘favoriet’ van het patriarchale Sovjet-systeem (eens als stachanovist, dan weer als Rode leger soldaat) bleef de Russische man immers ‘verweesd’ en zonder zijn ‘natuurlijke’ privileges achter in een realiteit, waar hij zichzelf moest bewijzen tegenover de nieuwe mannelijke rolmodellen: oligarchen en de zogenaamde ‘nieuwe Russen’.

Daarenboven zorgden een torenhoge werkloosheid en een toenemende emancipatie van de vrouwelijke bevolking er voor dat de man zijn traditionele rol van ‘broodwinner’ aangetast zag en zo, bij wijze van spreken, ‘symbolisch ontmannelijkt’ werd. Doordat Russische mannen zich tegelijkertijd massaal in een ongezonde levensstijl stortten (getekend door alcoholmisbruik, geweld en losbandigheid) manifesteerde er zich een identiteits- en gezondheidscrisis onder de mannelijke bevolking, ook wel bekend als de ‘Russische mannelijkheidscrisis’.

De Russische man als symbool van het Poetin-regime

Als Vladimir Poetin bij het begin van het nieuwe millennium aan het roer van de Russische Federatie komt te staan, breekt er een nieuw tijdperk aan voor de Russische man. Poetins neo-traditionele beleid gaat immers gepaard met een conservatieve kijk op gender en seksualiteit (denk maar aan de controversiële wetgeving op homo-propaganda) met als gevolg dat ook de notie ‘Russische mannelijkheid’ grondig werd geherdefinieerd.

Parallel met de tendens tot herstel van nationale identiteit en tradities heeft er zich zo in de loop van het laatste decennium een nieuw ideaal van Russische mannelijkheid ontwikkeld dat ‘traditionele’ mannelijke eigenschappen zoals moed, fysieke kracht en rationaliteit van onder het stof heeft gehaald en heeft vervolmaakt met eigenschappen die Poetins Rusland kenmerken: (heteroseksuele) viriliteit, patriottisme en Orthodoxie.

Sindsdien lijkt de Russische man symbool te staan voor het nieuwe Rusland en wordt dit nieuwe mannelijkheidsideaal door middel van staatsgezinde media, laagdrempelige (en patriottische) blockbusters en niemand minder dan president Poetin zelf, verspreid in de Russische samenleving. Wie is er immers niet bekend met foto’s van Poetin die zijn viriliteit tentoonspreidt door blootsborst op een paard de Russische steppe te doorkruisen, vroom te biecht gaat bij de Patriarch of zijn schiet- ,vecht- en sportkunsten demonstreert?

Zachar Prilepin, een ideale Russische man

Om een idee te krijgen van hoe dit ideaal er in levende lijve uitziet, volstaat het de (populaire) Russische media bij te houden. Zo is er een kleine groep van bekende Russen (van atleten en acteurs tot politici) die de reputatie van ‘ideale Russische man’ genieten (onder wie, de acteur Sergej Bezroekov en de vechtsporter Fjodor Emeljanenko). Onder deze lucky few neemt de controversiële schrijver Zachar Prilepin (bekend van de succesromans  Pathalogieën (2005), Sankja (2006) en Zonde (2007)) een bijzondere plaats in.

Hoewel Prilepins werk al uitvoerig vertaald werd in diverse Europese talen (nog niet in het Nederlands) is deze niet-alledaagse schrijver uit Nizjni Novgorod nog relatief onbekend in het Westen. Dit staat in enorm contrast tot zijn populariteit in de Russische samenleving waar hij, naast zijn succesvol schrijverschap, op minder dan een decennium is uitgegroeid tot een succesvol, doch controversiële media-persoonlijkheid.

Prilepins overdonderende populariteit kan echter niet losgekoppeld worden van zijn imago van traditionele en ‘echte’ Russische man. In het licht van wat hierboven gesteld werd, is het daarom verhelderend de man achter de persoon te belichten.

Het cruciale element van Prilepins mannelijk imago vinden we in zijn verleden als veteraan (elitesoldaat) van de Tweede Tsjetsjeense oorlog, een ervaring die hem de reputatie van ‘echte’ viriele man heeft opgeleverd. Daarnaast staat hij ook bekend als doorwinterd Russisch patriot, een naam die hij, ondanks zijn lidmaatschap bij de extreem-linkse (en verboden) partij van de nationaal-bolsjewisten, heeft gekregen omwille van zijn compromisloos, neo-slavofiel discours dat steeds meer aanleunt bij het huidig regime. Tenslotte is Prilepin, als vader van vier kinderen, ook uitgegroeid tot model van de geslaagde familieman, grotendeels omwille van zijn conservatieve (religieus geïnspireerde) en patriarchale visies op de vrouw, het gezin en andere seksualiteiten.

De toekomst van het keurslijf

Door zijn viriel, patriottisch en conservatief imago is Prilepin dus bekend komen te staan als toonbeeld van ideale mannelijkheid in Rusland. Dit vertelt ons iets over hoe de Russische samenleving, anno 2015 naar mannelijkheid (en bij uitbreiding naar gender en seksualiteit) is gaan kijken, maar ook over hoe de problematiek van de Russische mannelijkheidscrisis subtiel onder de tafel lijkt te zijn geschoven sinds het Poetin-tijdperk.

Rest nu slechts de vraag welke gevolgen dit op lange termijn zal hebben voor de Russische man, wiens mannelijkheid hoe langer hoe meer lijkt uit te groeien tot instrument van het Poetin-regime. Een dergelijk ideaal keurslijf kan misschien wel oppervlakkige antwoorden bieden op de zoektocht naar een nieuwe Russische identiteit, maar oplossingen op de schrijnende mortaliteitscrisis onder Russische mannen (de gemiddelde levensverwachting voor de Russische man wordt op 64 jaar geschat) heeft het alvast nog niet geboden.

Add a Comment

Name (required)

E-mail (required)

Your own avatar? Go to www.gravatar.com

Remember me
Notify me by e-mail about comments