Leiden Rusland Blog

Hoe gaat het Kremlin de verkiezingen winnen?

Posted on in
Hoe gaat het Kremlin de verkiezingen winnen?

De Russische autoriteiten hebben in de afgelopen jaren een strategie uitgewerkt om de Doemaverkiezingen van 18 september aanstaande te ‘managen’. Wat zijn de elementen van deze strategie, en zal de strategie het Kremlin in staat stellen om zijn doelen te bereiken?

Zoals de meeste moderne autoritaire regimes die verkiezingen organiseren, streven de Russische autoriteiten ernaar als legitiem te worden beschouwd maar tegelijkertijd politiek pluralisme zo veel mogelijk te beperken. Deze doelen staan op gespannen voet: om legitimiteit te vergroten, wordt enige mate van competitie in verkiezingen toegestaan, maar om échte competitie in verkiezingen te minimaliseren worden grove middelen ingezet zoals verkiezingsfraude, wat juist de legitimiteit van het regime kan ondermijnen.

Ieder autoritair regime dat verkiezingen organiseert heeft zijn eigen strategie om de twee doelen - behoud van enige vorm van legitimiteit maar tegelijkertijd het beperken van pluralisme -  in evenwicht te houden. Bij het bepalen van een strategie moeten de autoriteiten voor- en nadelen tegen elkaar afwegen. Bovendien moeten ze hun strategie aanpassen wanneer omstandigheden veranderen. Bij de vorige Doemaverkiezing, in 2011, rekenden de autoriteiten op het vermogen van dominante partij Verenigd Rusland om stemmen te trekken, en op het vermogen van regionale en lokale autoriteiten om de ‘juiste’ uitslagen aan te leveren. Deze strategie had meerdere tekortkomingen. Minder mensen dan verwacht bleken bereid om op Verenigd Rusland te stemmen. Onderzoek naar de verkiezingsuitslagen laat zien dat op veel plekken waar geen of weinig fraude werd gepleegd, slecht een kwart tot een derde van de kiezers op Verenigd Rusland stemde. Om toch een meerderheid in de Doema te krijgen was grootschalige verkiezingsfraude noodzakelijk. De verkiezingsfraude leidde tot aanzienlijke onvrede die tot uiting kwam in een golf aan demonstraties, de grootste in Rusland sinds het begin van de jaren negentig.

Sinds de verkiezingen van 2011 hebben de autoriteiten hun strategie aangepast om verdere significante uitingen van oppositie-activiteit te voorkomen en zich te verzekeren van winst in toekomstige verkiezingen. Boetes en celstraffen voor vergrijpen tijdens demonstraties zijn drastisch verhoogd; bloggers met meer dan drieduizend vaste lezers moeten zich laten registreren en vallen nu onder de mediawet; de juridische definities van smaad en extremisme zijn zodanig opgerekt dat in potentie veel mensen er voor kunnen worden vervolgd; en een recent aangenomen wet geeft de FSB, de voornaamste veiligheidsdient, ruimere bevoegdheden om mensen in de gaten te houden. Naast deze repressieve wetgeving heeft de vervolging van vooraanstaande politici zoals Aleksej Navalnyj en gewone burgers zoals de Bolotnaja-demonstraten en de leden van Pussy Riot een verstikkend effect gehad op oppositionele politieke activiteit.

Terwijl aan de ene kant het politieke klimaat repressiever geworden is, suggereert een reeks aan maatregelen dat het regime beoogt een grotere mate van legitimiteit te ontlenen aan de aankomende verkiezingen dan het geval was bij de verkiezing van 2011. In de verkiezingen van 2011 kon men alleen stemmen op één van de zeven op dat moment geregistreerde politieke partijen. Sinds die verkiezing is het kiesstelsel gewijzigd naar een stelsel waarin de helft van de volksvertegenwoordigers via districten wordt gekozen. Deze wijziging geeft Russen de mogelijkheid om naast een partij ook op een persoon uit hun district te stemmen. Meer partijen dan in 2011 kunnen nu aan de verkiezingen meedoen: van de 74 partijen die nu officieel geregistreerd staan hebben 25 partijen stappen ondernomen om kandidaten te selecteren. Naast partijen kunnen ook individuen meedoen in de districten mits ze er in slagen een zeker aantal handtekeningen te verzamelen. De selectie van kandidaten door Verenigd Rusland vond deels plaats door middel van primaries waaraan miljoenen Russen deelnamen. Alles bij elkaar zouden de kandidaten in de aankomende verkiezing ‘dichter’ bij het volk moeten staan dan veel van de gezichtsloze kandidaten die in 2011 werden gekozen.

Een andere maatregel die genomen is om mogelijke onvrede over de verkiezingen te beperken is de vervanging van het hoofd van de Central Kiescommissie, Vladimir Tsjoerov, door de politicus en activist Ella Pamfilova, die het nodige vertrouwen geniet van de democratische oppositie. Het is onduidelijk in welke mate Pamfilova de feitelijke gang van de verkiezingen zal kunnen beïnvloeden, maar haar uitspraken en daden sinds haar aanstelling wekken de indruk dat ze écht een verkiezing zonder fraude wil. Er zijn al de nodige aanwijzingen dat de mate van fraude in sommige grote steden, waaronder Moskou, aanzienlijk lager zal zijn dan in 2011. De golf aan protesten volgend op de verkiezing van 2011 kan deels worden verklaard uit het feit dat veel Moskovieten een indruk hadden van de verkiezingsfraude die in hun stad was gepleegd. De autoriteiten beseffen dit, en zullen waarschijnlijk de verkiezingen laten verlopen zonder al te veel fraude, net als eerder de burgemeestersverkiezing in 2013 waarin Aleksej Navalny 27% van de stemmen kreeg.

Wat de mate van fraude in verkiezingen op 18 september ook zal zijn, de autoriteiten hebben in de afgelopen jaren een aantal maatregelen genomen om een meerderheid voor Verenigd Rusland veilig te stellen. De belangrijkste van deze maatregelen is de terugkeer naar een gemengd kiesstelsel, waarin de helft van parlementsleden in districten wordt gekozen. Toen het kiesstelsel in 2005 werd gewijzigd in een volledig proportioneel stelsel, was de verwachting dat Verenigd Rusland, zoals bijvoorbeeld YAP in Azerbeidzjan of Nur Otan in Kazachstan, een hegemoniale partij zou worden die de autoriteiten van verkiezing tot verkiezing een meerderheid zou bezorgen. De verkiezingen van 2011 maakten echter duidelijk dat het project om van Verenigd Rusland een hegemoniale partij te maken mislukt was. Nu dit het geval is is het voor de autoriteiten eenvoudiger om een meerderheid af te dwingen via de kiesdistricten. Door de relatieve dominantie van Verenigd Rusland en grootschalig misbruik van overheidsmiddelen in de campagne zal de partij een overgroot deel van de 225 zetels waar om gestreden wordt in de kiesdistricten bemachtigen. De partij hoeft dan nog maar een klein percentage te krijgen van het landelijk deel van de verkiezing – waarin wordt gestemd op partijen i.p.v. op kandidaten – om een meerderheid in de Doema te vergaren.

Het regime heeft zich schuldig gemaakt aan het manipuleren van de grenzen van de kiesdistricten – in de praktijk van Amerikaanse verkiezingen gerrymandering genoemd – om het waarschijnlijker te maken dat de kandidaten van Verenigd Rusland zullen winnen. Steden met traditioneel veel proteststemmers die voorheen districten op zichzelf vormden, zijn nu doorgesneden en de delen samengevoegd met rurale gebieden. Er zijn ook nog andere maatregelen genomen om de uitkomst van de verkiezingen te beïnvloeden. Veel van wat we te weten zijn gekomen over de verkiezingsfraude  in 2011 kwam door het werk van plaatselijke verkiezingswaarnemers. Recent aangenomen wetgeving maakt het moeilijker om je te laten registreren als waarnemer, met name als je niet een van de politieke partijen vertegenwoordigt, zodanig dat er waarschijnlijk veel minder geloofwaardige waarnemers bij de verkiezing zullen zijn.

Terwijl het er op lijkt dat er weinig fraude plaats zal vinden in Moskou en sommige andere steden en regio’s, zijn er ook een aantal regio’s waar van grootschalige fraude vermoedelijk wél sprake zal zijn. In iedere nationale verkiezing van de afgelopen vijfentwintig jaar is fraude op massale schaal toegepast in grote delen van de Noordelijke Kaukasus en in regio’s als Basjkortostan en Tatarstan. In meer recente verkiezingen is massale fraude ook gebruikelijk geworden in regio’s als Kemerovo Oblast en Mordovië. De macht der gewoonte is sterk, dus de verwachting is dat we wederom opkomstcijfers en stemmenpercentages van boven de negentig procent zullen zien in veel van de districten in deze regio’s.

Alles bij elkaar lijkt de strategie van de autoriteiten voor de aanstaande verkiezing een goede te zijn. Verenigd Rusland zal met grote waarschijnlijkheid een ruimere meerderheid in de Doema vergaren dan de partij op dit moment heeft. Er zal tegelijkertijd vermoedelijk minder ophef zijn over verkiezingsfraude zijn omdat er minder verkiezingsfraude zal plaatsvinden op plekken waar mensen eerder geneigd zijn om er ophef over te maken. En zelfs als er al massale onvrede zal zijn over de uitslagen van de verkiezingen of over verkiezingsfraude, is de kans op grote protesten kleiner door het meer repressieve politieke klimaat.

Dit artikel is eerder in het Engels verschenen op de site New Eastern Europe.

Add a Comment

Commenting is not available in this channel entry.