Leiden Rusland Blog

Georgië en de Russische factor

Posted on in
Georgië en de Russische factor

Als historicus vind ik het interessant om te kijken hoe de plaatselijke bevolking omgaat met het recente verleden. Hoe oordelen zij over vroegere leiders, hoe interpreteren zij hun familiegeschiedenis en hoe beschouwen zij de betrekkingen met het buitenland?

Ook is het nuttig om te kijken welke helden men een standbeeld gunt, wat men in de musea toont en welke gebouwen men wel of niet restaureert. Dit kan in de landen van de voormalige Sovjet-Unie in tamelijk korte periodes nogal eens veranderen. Extra interessant is het om dergelijke trends in meerdere regio’s te vergelijken en daarbij te kijken in hoeverre deze verschillen en wat daarvan de oorzaken kunnen zijn.

Onlangs was ik  weer in Georgië en Armenië. Geopolitiek gezien hebben deze Zuid-Kaukasische buurlanden zich de afgelopen tijd in tegenovergestelde richting ontwikkeld. Zo heeft Georgië actief toenadering gezocht tot het Westen en Turkije, en heeft het afgelopen zomer een associatieakkoord met de EU gesloten. Armenië daarentegen is begin dit jaar toegetreden tot de Euraziatische Economische Unie waarin Rusland een leidende rol speelt. De bevolking zelf lijkt echter minder eenduidig in haar geopolitieke voorkeuren en blijkt zich in beide landen niet altijd te kunnen vinden in de keuzes van haar politieke elites.

 

Georgië

Georgië doet beduidend meer westers aan dan Armenië, mede omdat er sprake is van een veel sterkere derussificering. Zo is het Cyrillisch geheel uit het straatbeeld verdwenen en zoek je zeker in de hoofdstad Tbilisi tevergeefs naar auto’s van Russische makelij of andere Russische consumentenproducten. Zo tank je bij de benzinestations geen Russische maar Azerbeidzjaanse benzine en gas. Veel verkeersaanduidingen en straatnamen zijn in het Engels en naast bijna elke Georgische vlag hangt broederlijk die van Europa.

Daarnaast zijn overal in het land postmoderne (overheids)gebouwen verrezen die zelfs voor Nederlandse begrippen erg modern overkomen. In de kustplaats Batoemi – herkenbaar aan een hypermoderne, kitscherig aandoende skyline - waan je je zelfs even in Las Vegas. Veel investeerders hier komen dan ook uit de Verenigde Staten. Maar ook Turkse zakenlieden stonden mede aan de wieg van de westerse make-over van deze stad.

 

Derussificering

Wat zeker ook aan de derussificering van het Georgische straatbeeld heeft bijgedragen, is de snelle afbraak van Sovjet-Russische monumenten de afgelopen jaren. Dit proces kreeg in 2011 een wettelijke basis toen het Georgische parlement een wet aannam die opriep tot vernietiging van dergelijke monumenten.

Ook de musea in Georgië hebben de afgelopen jaren een grondige derussificering en ontideologisering ondergaan. Tegelijkertijd is er aandacht gekomen voor de donkere kanten van het Sovjet-Russische tijdperk. Het meest nadrukkelijk is dit gebeurd in het Georgisch Nationaal Museum in hartje Tbilisi dat onder de naam ‘Museum van de Sovjetbezetting’ een aparte afdeling aan de slachtoffers van het Sovjetregime heeft gewijd. Hier vind je een indrukwekkende collectie persoonlijke documenten en brieven van slachtoffers van het Sovjetcommunisme alsook lange slachtofferlijsten met namen van geëxecuteerde Georgiërs, oude gevangenisdeuren en zelfs een doorzeefde treinwagon.

 

Gemeenschappelijke cultuur

Je zou verwachten dat deze derussificering in combinatie met het prowesterse regeringsbeleid en de gespannen relatie met Rusland betekenen dat de meeste Georgiërs niet zo veel meer van de Russen moeten hebben. Maar dit blijkt in de praktijk toch anders te liggen. Nogal wat Georgiërs maken een principieel onderscheid tussen de Russische politiek en de Russische burger. De eerste beschouwt men als onbetrouwbaar, maar voor de tweede heeft men vaak nog het nodige respect. ’We begrijpen elkaar, want we delen dezelfde christelijk-orthodoxe religie, mentaliteit en cultuur’, zo hoor je vaak. Met cultuur doelt men dan in het bijzonder op de Russische literatuur die nog altijd zeer populair is onder Georgiërs.

Veel Georgiërs zijn daarentegen niet te spreken over de innige banden van de Georgische regering met de islamitische buurlanden Azerbeidzjan en Turkije.  ‘Dat zijn historisch gezien onze natuurlijke vijanden en wij hebben cultureel en religieus niets met elkaar gemeen’, zo luidt standaard hun argumentatie. Vooral de vermeende ‘verturkisering’ van Batoemi zit menig Georgiër dwars. Behalve de massale Turkse investeringen in deze stad doelen ze daarmee ook op de grote aantallen Turken die er vooral in de weekends komen feestvieren en er alles komen doen ‘wat in Turkije door Allah verboden is’.

 

Turkse invloed

Tijdens een autorit van Batoemi naar Achaltsiche niet ver van de grens met Turkije zag ik meer moskeeën dan tijdens eerdere bezoeken. Volgens de Georgiërs die ik hierover sprak, zouden deze zijn gefinancierd door Turkije dat volgens hen dit deel van Georgië (Adzjarië) zou willen annexeren. En dit zou allemaal mogelijk geworden zijn door de grote vrijheid die moslims (lees: Turken) hebben gekregen door de prowesterse politiek van de Georgische regering. Deze zou in hun ogen structureel de Georgische staatsmacht ondermijnen, alleen een bondgenootschap met Rusland zou dit proces nog kunnen stoppen.

Ook in andere delen van Georgië kwam ik Georgiërs tegen die er zo over dachten, zoals  een van de wijnboeren in de wijnstreek Ratsja waar ik te gast was. Hoewel het Russische leger op nog geen 10 kilometer van zijn huis de Zuid-Ossetische grens met Georgië bewaakt, vertelde hij me dat Rusland toch eigenlijk de meest natuurlijke bondgenoot van Georgië is. Overigens leek dit deels ook te zijn ingegeven door eigen belang: de Russen waren veel groter liefhebbers van zijn wijn dan de nieuwe westerse bondgenoten die hem te zoet vinden..

Het thema ‘Armenië en de Russische factor’ zal in mijn volgende blog aan bod komen.

Add a Comment

Name (required)

E-mail (required)

Your own avatar? Go to www.gravatar.com

Remember me
Notify me by e-mail about comments