Leiden Rusland Blog

Armenië en de Russische factor

Posted on in
Armenië en de Russische factor

Geopolitiek gezien zijn de Zuid-Kaukasische buurlanden Georgië en Armenië de laatste jaren verder uit elkaar gegroeid. Georgië heeft vorig jaar een associatieakkoord met de EU gesloten en onderhoudt ook zeer goede relaties met buurland Turkije. Armenië is daarentegen begin dit jaar toegetreden tot de Euraziatische Economische Unie waarin Rusland een leidende rol speelt. Bovendien beschouwt het Turkije nog altijd als aartsvijand.

Toch is de bevolking van deze twee landen minder eenduidig in haar geopolitieke voorkeuren. Zij blijkt zich lang niet altijd te kunnen vinden in de keuzes van haar politieke elites.

Zoals ik in mijn bijdrage over Georgië constateerde, trof ik in dit sterk gederussificeerde land nog de nodige sympathie voor Rusland aan. In Armenië daarentegen lijkt de bevolking beduidend minder enthousiast over Rusland dan je op basis van de geopolitieke koers en de alom in het land aanwezige Russische factor zou verwachten.

Op het eerste gezicht is de derussificatie in Armenië veel minder grondig geweest dan in Georgië. Hoewel Armeens de enige officiële taal in het land is, kom je in het straatbeeld nog volop cyrillisch tegen. Ook vind je er behoorlijk wat reclameborden voor Russische producten en optredens van Russische popartiesten.

Het Russische gevoel in het Armeense straatbeeld wordt versterkt door de vele Sovjet-Russische monumenten die er nog altijd staan. Zo vind je in vrijwel elk Armeens dorp nog een typisch Sovjetoorlogsmonument. 

Ook zijn er nog de nodige monumenten en (volledig werkende!) musea te vinden die zijn gewijd aan Armeense Sovjet-communisten,  zoals de huismusea van de Sovjet-topfunctionaris Anastas Mikojan (in Sanahin) en van de Sovjet-revolutionair Stepan Sjahoemjan (in het naar hem vernoemde stadje Stepanavan). In deze musea wordt een hoogst romantisch beeld geschetst over hun werk en leven en is er nagenoeg geen kritische reflectie op de Sovjet-Russische periode.

Ook algemene historische musea in Armenië zijn doorgaans weinig kritisch over Ruslands rol in de contemporaine Armeense geschiedenis, dit in groot contrast met hun Georgische zustermusea. Je zoekt in Jerevan bijvoorbeeld tevergeefs naar een ‘Museum van de Sovjetbezetting’, zoals je die bijvoorbeeld vindt in Georgië en andere ex-Sovjet-republieken als Oekraïne, Moldavië en de Baltische landen.

In Armeense musea komt Rusland eerder naar voren als het uitverkoren land om Armenië te beschermen tegen zijn vijandige (moslim)buurlanden. Dit vindt natuurlijk zijn oorsprong in de als genocide aangemerkte massamoord op Armeniërs in 1915 in het (islamitische) Ottomaanse Rijk, waarbij meer dan een miljoen Armeniërs het leven lieten. Veel Armeniërs vonden toen een veilig onderkomen in het (christelijke) Russische Rijk. Uiteraard heeft Rusland er alles aangedaan om deze messiaanse rol verder te cultiveren.

De Armeense oorlog met het (islamitische) Azerbeidzjan om de Armeense enclave Nagorno Karabach (1991-1994) heeft hierop een versterkend effect gehad. Toen Azerbeidzjan steun kreeg van Turkije - dat alle grenzen met Armenië dichtgooide - schaarde Rusland zich uiteindelijk achter Armenië en hielp een voor dit land gunstig staakt-het-vuren te bewerkstelligen.

Sindsdien is er sprake van een innige economische, politieke en militaire samenwerking tussen deze twee landen. Zo zijn er twee permanente Russische militaire bases op Armeens grondgebied, formeel verantwoordelijk voor de grensbewaking met Turkije en Iran. Als gevolg hiervan zijn er in Gjoemri – de op een na grootste stad van Armenië – duizenden Russische soldaten gelegerd en tref je daar bijvoorbeeld prachtige ‘Rossija’-winkels aan waar je volop Russische producten kunt kopen.

Maar de lokale Armeense bevolking is weinig gecharmeerd van de aanwezigheid van zoveel Russen op hun grondgebied. Volgens de Armeniërs gedragen ze zich arrogant en immoreel. Toen begin dit jaar in Gjoemri een Russische soldaat in koelen bloede zeven Armeniërs uit een familie doodschoot, kwam de Armeense bevolking massaal de straat op. Menigeen eiste het vertrek van het Russische leger uit Armenië, zeker nadat bleek dat de dader zich niet voor de Armeense maar voor de Russische rechter moest verantwoorden

Ook de gewoonte van hoge Russische functionarissen om tijdens overleggen en (pers)conferenties in Armenië uitsluitend het Russisch als voertaal te gebruiken, stoort steeds meer Armeniërs. Toen een aantal Russische officials vorig jaar tijdens een bezoek aan Armenië openlijk lobbyden om het Russisch als tweede staatstaal in te voeren, stonden de Armeniërs op hun achterste benen en beschuldigden de Russen zelfs van koloniale inmenging. Nogal wat Armeniërs die voor langere perioden in Rusland hebben gewerkt, vertelden me dat ze de werkverhoudingen daar inderdaad als koloniaal hebben ervaren en dat ze vaak het slachtoffer waren van racistisch gedrag.

Onder de studenten die ik sprak op de Linguïstische Staatsuniversiteit van Jerevan bespeurde ik evenmin veel sympathie voor de Russen. De meesten wezen de aansluiting van Armenië bij de Euraziatische Unie af. Ze toonden zich juist voorstander van nauwere banden met Europa dat volgens hen veel meer culturele overeenkomsten vertoont met Armenië dan Rusland.

Opvallend ten slotte is ook hun positieve kijk op aartsvijand Turkije. Volgens hen wordt het tijd dat de banden met dit aangrenzende land (‘rijk en ondernemend’) flink worden aangehaald. Menigeen is er zelfs al op vakantie geweest en de Turkse taal blijkt een van de populairste studierichtingen op deze universiteit te zijn, populairder dan het Russisch...

Add a Comment

Name (required)

E-mail (required)

Your own avatar? Go to www.gravatar.com

Remember me
Notify me by e-mail about comments